Kök Hücre Nedir?

Farklı hücre tiplerine dönüşebilme potansiyeline ve kendisini yenileyebilme gücüne sahip olan hücrelere “kök hücre” deniyor. Kök hücreler, vücudumuzdaki karaciğer, bağırsak ve cilt gibi organlarımızın hücrelerinden farklı olarak iki önemli özelliğe sahiptirler; Birincisi, bu hücreler uzun dönemler boyunca kendilerini yenilemek amacıyla bölünebilmektedirler. Oysa, yukarıda sayılan organlarımızın hücrelerinin bölünebilme kapasiteleri çok daha sınırlıdır. İkinci olarak, bir kök hücresinden elde edilen yavru hücre, birden fazla çeşit hücre tipine farklılaşabilmektedir. Örneğin, uygun deneysel veya fizyolojik şartlar altında bir kök hücre kalp kası hücreleri veya pankreasın insülin üreten hücreleri gibi özel işlevli hücrelere dönüşmek üzere uyarılabilirler. Oysa, vücudumuzdaki kas, cilt ve karaciğer hücreleri gibi hücrelerin belirli bir hedefi vardır ve bölündükleri zaman yine kendileri gibi bir hücre oluştururlar. Yani, karaciğer hücresi bölünmesiyle yeni bir karaciğer hücresi oluşuyor.

Kök Hücre Çeşitleri Nelerdir?

Kök hücreleri esas itibariyle iki farklı kaynaktan elde edilirler:

* Embriyonik gelişimin erken evrelerinde (yaklaşık 5nci günde), embriyondan elde edilen kök hücreler. Bu şekilde elde edilen kök hücreler, tüp bebek merkezlerinde yapay döllenme yoluyla elde edilen embriyonlardan elde edilirler ve “Embriyonik Kök Hücreler” olarak isimlendirilir.

* Embriyonik olmayan kaynaklardan elde edilen kök hücreler. Erken embriyonik dönemden sonraki dönemlerde elde edilen kök hücreler 4 farklı kaynaktan temin edilebilir;

1. Kök hücreler, rahim içinde biraz büyüdükten sonra (yaklaşık 9ncu haftadan sonra) herhangi bir nedenden dolayı ölmüş fetüs’ ten (bu dönemdeki anne karnındaki canlıya verilen isim) elde edilebilir. Bu şekilde, düşük veya sonlandırılmış gebelik materyalinden elde edilmiş kök hücrelere “Fetüs Kök Hücresi” deniliyor.

2. Her yaştaki insanın çeşitli doku ve organlarında bulunan kök hücreler. Bu tür hücrelere “Erişkin Kök Hücresi” deniliyor.

3. Öldükten sonra belirli bir zaman içerisinde kadavradan elde edilen kök hücreler; “Kadavra Kök Hücreleri” olarak adlandırılmaktadır.

4. Doğum sonrası göbek kordonundan ve plasentadan elde edilen kök hücreler; sırasıyla “Göbek Kordonu Kök Hücreleri” ve “Plasenta Kök Hücreleri” olarak isimlendiriliyor.

Embriyonik Kök Hücreler Nasıl Elde Edilir?

Bilim adamları, bundan yaklaşık yirmi yıl kadar önce erken dönemdeki fare embriyonlarından kök hücrelerini elde etmenin yolunu keşfettiler. Fare embriyonik kök hücrelerinin biyolojisi üzerinde uzun yıllar boyunca yapılan ayrıntılı çalışmalar sonucu, 1988 yılında ABD’li araştırmacı James Thomson ve ekibi ilk defa insan embriyonik kök hücrelerini laboratuvarda embriyondan ayrıştırdılar ve çoğalttılar.

Bu kök hücre çalışmalarında kullanılan embriyonlar, kısırlık tedavisi amacıyla ve in vitro fertilizasyon (yapay döllenme yada tüp bebek) yöntemiyle elde edilmişlerdi. Sonuçta, artık bu amaca hizmet etmeyecek, yani arta kalan embriyonlardan, ebeveynlerin yazılı izniyle araştırma amaçlı bağışlananlardan elde edilmişlerdi.

Yöntemi kısaca şu şekilde açıklayabiliriz: İnsan yaşamı, babadan gelen sperm hücresi ile annenin yumurta hücresinin birleşmesiyle, yani “döllenme” dediğimiz olay sonucu, “zigot”un (döllenmiş yumurta hücresinin) oluşumuyla başlar. Vücudumuzdaki milyarlarca hücre bu döllenmiş yumurta hücresinden oluşur. Vücuttaki tüm hücrelere (yaklaşık 270 çeşit hücre) dönüşebilecek potansiyele sahip olan bu ilk embriyonal hücreye her şeyi yapabilen anlamında “totipotent” hücre deniliyor. Daha sonra, bu hücre birbirini takip eden bölünmeler geçirir ve önce 2, 4 ve 8 hücreye kadar ulaşır. İşte, bu döneme kadar her bir hücre totipotenttir. Yani, 4 hücreli dönemdeki embriyondaki her bir hücre teorik olarak, farklı anne adaylarının rahmine yerleştirilirse, her biri tek başına bir organizma yani insan.

Kaynak : Ati Teknoloji