" Amaç Kanserle Savaşmaksa Allojenik Kordon Kanı Bankacılığı "

KANSERLE SAVAŞTA NEDEN ALLOGENEİK KORDON KANI KÖK HÜCRESİ?

Doğum sırasında alınan kordon kanında iki önemli kök hücre dikkat çekmektedir:

Kanserle savaşta nakil için kullanılan Hematopoietik Kök Hücreler (HKH) ve organların onarımı, desteklenmesi ve yenilenmesinde kullanılan ve kullanılma potansiyeli olan Mezenkimal Kök Hücreler (MKH).

HEMATOPOİETİK KÖK HÜCRELER

Yaklaşık kırk yıldır başta kan kanserleri olmak üzere çeşitli kan hastalıkları, Multiple Sklerozis gibi ileri düzeyde otoimmün hastalıklar,"Kemik İliği Nakli" olarak bilinen HKH nakli ile tedavi edilmektedir. Esas olarak kemik iliğinde yerleşik olan bu hücreler fetüsün karaciğerinde, dalağında, göbek kordonunda bulunduğu gibi, erişkin insanın dolaşan kanında da bulunmaktadır. Bu hücreler halen birebir çoğaltılamayan kök hücrelerdir.

Neden Allogeneik Nakil?

Kanserle savaşırken, HKH'lerin nakil yapılacak kişideki kanser hücrelerine saldırması istenir ki bu da Graft-Versus-Tümör (GVT) etkisi olarak bilinmektedir. Otolog nakilde verilen hücreler zaten malignensi gelişmiş zeminden menşe almaktadır ve otolog olduğundan istenen GVT etkisini göstermesi olası değildir. Bu etki, kanser olan kişiye otolog değil allogeneik HKH'lerin kullanılması ile mümkündür.

Allogeneik nakilde neden kordon kanı HKH?

Allogeneik hematopoietik kök hücreler GVT etkisi ile kanser hücrelerine saldırdığı gibi, alıcının tüm dokularına da saldırabilir (Graft-Versus-Host Hastalığı (GVHH)). Allogeneik kök hücre nakilleri sonucu görülen sağlık sorunları ve ölümlerin %80'inin nedeni GVHH'dir.

Bilindiği gibi, immün sistemi doğumdan sonraki ilk altı ayın sonunda timus eğitimini tamamlamaktadır. Yani immünitenin azımsanmayacak bir kısmı edinsel immünitedir.

Erişkin bir lenfosit üzerinde ne kadar etkin HLA class 2 molekülü taşırsa, o denli saldırgan olur. Kordon kanındaki HLA class 2 moleküllerinin çok azı etkindir, diğerleri henüz etkin olmayan zayıf yapıdadır.

Benzer şekilde IL-12 salgısı sistemi uyaran yapıya sahiptir ve doku uyumsuzluğunu aşikar hale getirmeye yöneliktir. IL-12 salgısı da kordon kanındaki lenfositlerde, erişkin lenfositlerden çok daha az etkilidir.

İşte bu edinsel immünitenin henüz olgunlaşmamasından dolayı kordon kanındaki lenfositler etkin olmayan yapıdadır ve eğitime tabi olacaklardır.

Edinsel immünite kordon kanındaki HKH ile yapılan nakil sonrasında gelişeceğinden doku uyumu sorunu ortadan kalkacaktır.

Kordon kanı immünolojik etkinlik yönünden zayıf olmasına rağmen tümöre karşı nasıl daha etkin olabiliyor?

Bunun nedeni erişkin kemik iliğinde bulunmayan NK ve NK-T hücrelerinin kordon kanında bol miktarda olmasıdır. NK ve NK-T hücreleri lenfositlerdeki class 2 moleküllerinden bağımsız çalışırlar. Yani kordon kanında edinsel immünite henüz gelişmemiş olduğundan lenfositler saldırgan değildir, ama NK ve NK-T hücreleri çok sayıda olduğu için tümörle direk ve daha fazla savaşmaktadır.

Dolayısıyla kanserle savaşta nakil için kullanılan allogeneik HKH'ler kordon kanından elde edilirse, GVT etkisi erişkin allogeneik kök hücre nakilleri ile aynı olduğu halde, GVHH daha az görülür.

Kordon kanını öne çıkaran çok önemli başka bir neden ise erişkin nakilde alıcı-verici arasında beklenen HLA uyumunun 6/6 yerine 6/4 ve hatta 6/3 oranla yeterli olabilmesidir.

Ayrıca kordon kanı kök hücreleri, erişkin kök hücrelerine göre daha genç, daha çabuk ulaşılabilir ve hazır durumdadır. Doku uyumlu erişkin vericilere ulaşmak üç aydan fazla sürerken, uyumlu kordon kanı vericisine ulaşmak bir ayın altında olmaktadır.

Kordon kanındaki kök hücrelerin sayısal yetersizliği söz konusu olduğunda ise birden fazla kordon kanı birleştirilerek kullanılmak suretiyle bu sorun çözülebilmektedir.

MEZENKİMAL KÖK HÜCRELER

Kordon kanında dikkat çeken diğer kök hücreler de organ rejenerasyonunda (yenilenme) kullanılan ve bugünkü teknoloji ile çoğaltılabilen hücrelerdir.

MKH'ler, ayrı bir konu başlığı olarak ele alınmaları gereken hücrelerdir. Kemik iliği nakli sonrası gelişen GVHD komplikasyonunda, Crohn adlı sindirim sistemi hastalığında, bazı kalp hastalıklarında, siroz, diyabet ve otoimmün hastalıklar olmak üzere pek çok hastalığın tedavisinde kullanılan veya kullanım potansiyeli olan hücrelerdir.

AMACA UYGUN KORDON KANI BANKACILIĞI NASIL OLMALI?

Allogeneik-Karma Kordon Kanı Bankacılığı: ATİ

Teknoloji tarafından önerilen ve ülkemizde sadece ATİ Teknoloji A.Ş. Hücre ve Gen Tedavi Merkezi tarafından uygulanan bankacılık modelidir.

Kordon kanı bankacılığında yetkinlik çok önemli bir unsurdur. Yetkinlik önemli ve uzun soluklu bir yapılanma gerektirir. Burada yetkinlik kısmına girmeden sadece modele değineceğiz.

Kordon kanındaki kanserle savaşta kullanılması düşünülen HKH ve organ onarımı için kullanılması düşünülen MKH adı verilen iki tip hücrenin, yeni bir model ile doğru kullanım için amaca uygun olarak bankada saklanmasıdır.

Bunun için, kanser görülen kişiye allogeneik kordon kanı kök hücrelerinin kullanımı en ideal olduğundan, çoğaltılamayan bu kök hücreler ortak havuzda toplanır ve ortak paylaşıma açılarak kanserle savaşta doğru kullanımı sağlanır. Bu kısmı ulusal kordon kanı modeliyle örtüşmektedir. Havuzda kordon kanı bulunan kişinin, kordon kanı kök hücresine gereksinimi olursa ortak havuzdan aranır, bulunmazsa ulusal ve uluslar arası bankalardan uygun verici aranır.

Öte yandan bu bankacılık modelinde, kordon kanındaki çoğaltılabilen MKH kısmı ayrıca potansiyel olabilecek organ onarımı ve yenilenmesi ihtiyacına karşı, kişinin kendi için saklanması sağlanmaktadır.

Olması gereken bu Allogeneik-Karma Kordon kanı Bankacılığı ATİ Teknoloji tarafından 2008 yılı başında hayata geçirilmiştir.

Otolog Kordon Kanı Bankacılığı: Ülkemizde halen çeşitli kurumlarca yapılan bankacılıktır. ATİ Teknoloji, Allogeneik-Karma Kordon Kanı Bankacılığı dışında, otolog bankacılık modeline de sahiptir. Organ onarımı ve az sayıda bazı hastalıkların tedavisi için kullanılmak üzere kişinin kendi kök hücreleri saklanmaktadır. Ancak kanserle (lösemi, lenfoma vs.) savaşta kullanımı etkin değildir. Bu tip bankacılıkta, organ onarımı ile ilgili çalışmaların büyük kısmı halen sonuçlanmadığından, potansiyel kullanıma yönelik saklama için bankalanması ön plandadır. Oysa Allogeneik-Karma Kordon kanı Bankacılığı bu tip bankacılık amacını da kapsamaktadır.

Allogeneik Kordon Kanı Bankacılığı: Ülkenin ihtiyacı olan Allogeneik kök hücre kaynağının sağlanmasıdır. Genelde devlet tarafından kurulması beklenir. Bağış yapan kişilerin otolog (kendine ait), kendi gereksinimleri olduğunda daha önce vermiş oldukları kordon kanı ile ilgili bir avantaja sahip olamamakta, herhangi bir talep gibi bakılmaktadır.